Ouwe Sunderklaas: Germaans of Texels gebruik?

TEXEL - Een echt Texelse traditie is Ouwe Sunderklaas, een volksfeest dat jaarlijks op 12 december wordt gevierd. ‘Speulers’, zoals de deelnemers worden genoemd, gaan in alle dorpen verkleed en onherkenbaar vermomd de straat op om gebeurtenissen uit het afgelopen jaar op de hak te nemen.

Daarbij gelden maar weinig regels. De één maakt zijn opwachting met stil spel en alleen een bord met een pakkende tekst erop, de ander voert een compleet toneelstuk op. In de meeste dorpen wordt in de openlucht ‘gespeuld’. In Den Hoorn gebeurt dit in het dorpshuis en op enkele andere vaste adressen. In De Cocksdorp stellen de bewoners van de Kikkertstraat hun huiskamers open. De beste voorstellingen – dit ter beoordeling van een onafhankelijke jury – worden beloond met een prijs. Daarna barst een feest los, dat tot de volgende morgen duurt.

Verbod
Hoewel wordt aangenomen dat de oorsprong van het feest teruggrijpt op een oud Germaans gebruik, is daarvoor nooit een bewijs gevonden. In oude bronnen die wel andere volksfeesten vermelden, komt Ouwe Sunderklaas niet voor. Een van de oudste vermeldingen dateert uit 1816, als burgemeester Reinbach een verbod uitvaardigt. De burgemeester heeft het hierbij over de gewoonte die “sinds enige jaren” bestaat om op 12 december gemaskerd rond te lopen “en onherkenbaar toegetakeld”’, meldt ONH.nl, de website van Oneindig Noord-Holland.

Reinbach was sinds 1779 schout, maire en burgemeester op het eiland en heeft het in de periode tussen 1779 en 1816 niet eerder over het feest gehad. “Het is dus aan te nemen dat het in de Franse tijd is ontstaan, dan wel in die periode ingrijpend is veranderd”, volgens ONH.nl. Het verbod werd overigens met voeten getreden, want in 1846 werden enkele gemaskerden opgepakt en bij de burgemeester de ramen ingegooid.

Eilandtraditie
Vóór een oudere oorsprong dan de Franse tijd pleiten vergelijkbare feesten die op andere eilanden worden gehouden, zoals Klozum op Schiermonnikoog en het Opkleden op Vlieland. Ook op Borkum in Duitsland en op de Shetlandeilanden wordt een soortgelijk feest gevierd.

Na 1850 blijft het stil rond het feest, dat pas in 1900 weer wordt genoemd. Gemeld wordt dan dat zich mensen op straat begeven die zich met opgestoken kraag of muts onherkenbaar proberen te maken. Vanaf 1905 is er een echte maskerade en in de jaren erna gaat het “op en af” met het feest en krijgt het per generatie een andere invulling. 

Harry de Graaf
In de jaren zestig werden de gespeulde onderwerpen steeds meer ‘Texels’ van aard. Dat was vooral te danken aan Harry de Graaf, hoofdredacteur van de Texelse Courant, die weigerde in zijn krant nog langer aandacht te besteden aan voorstellingen die maar weinig met het eiland te maken hadden. Onder oudere Texelaars klinkt tegenwoordig de klacht dat het feest steeds meer op carnaval begint te lijken, met de nadruk op soms spectaculaire vermommingen, maar met steeds minder spel.

Hoe dan ook, Ouwe Sunderklaas is een feest voor en door Texelaars, met een lange traditie. Ook als toerist ben je van harte welkom om de voorstellingen te bekijken en daarna mee te feesten in de lokale horeca.